Τα Τμήματα Φυσικής έχουν υψηλό κύρος. Γιατί, λοιπόν, μένουν άδεια;

Ίσως ήρθε η ώρα να κάνουμε πρώτα τη δύσκολη ερώτηση στους εαυτούς μας: τι κάνουμε λάθος εμείς οι φυσικοί;

Αν το πρόβλημα ήταν μόνο η ΕΒΕ, τότε πώς εξηγείται ότι το ΣΕΜΦΕ του ΕΜΠ, με από τις υψηλότερες ΕΒΕ της χώρας, καλύπτει τα τελευταία χρόνια το 100% των θέσεών του; Οι υποψήφιοι το επιλέγουν γιατί έχει διαμορφώσει μια ισχυρή και ξεκάθαρη ταυτότητα: πενταετές πρόγραμμα με integrated Master, επαγγελματικά δικαιώματα μέσω του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ) – του ισχυρότερου επαγγελματικού επιμελητηρίου της χώρας –, υψηλό κύρος λόγω ΕΜΠ και μια σαφέστερη σύνδεση με την αγορά εργασίας.

Το ίδιο παρατηρούμε και στα Τμήματα Χημείας. Διαθέτουν ισχυρή επαγγελματική ταυτότητα, αναγνωρισμένο Επιμελητήριο (ΕΕΧ – ΝΠΔΔ) και πολλές ορατές επαγγελματικές διεξόδους: βιομηχανία, φαρμακοβιομηχανία, τρόφιμα, περιβάλλον, αναλύσεις, ιατρικοί επισκέπτες κ.ά. Οι μαθητές γνωρίζουν τι μπορεί να κάνει ένας χημικός μετά το πτυχίο του, η μοναδική επιλογή δεν είναι η, συχνά κακοπληρωμένη, εκπαίδευση. Προφανώς, ρόλο παίζουν και η εικόνα του μαθήματος της Χημείας στο σχολείο, τα σχολικά βιβλία αλλά και τα θέματα των Πανελλαδικών.

Από την άλλη πλευρά, θεωρώ ότι υπάρχει μια μεγάλη αντίφαση. Τα Τμήματα Φυσικής του ΕΚΠΑ και του Πανεπιστημίου Κρήτης – αναφέρομαι σε αυτά επειδή τα παρακολουθώ στενά – συγκαταλέγονται στα κορυφαία ερευνητικά τμήματα της χώρας, με σπουδαίες διεθνείς συνεργασίες, υψηλού επιπέδου επιστημονική παραγωγή και αποφοίτους που διακρίνονται στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Η αξία και το κύρος των πτυχίων τους είναι αδιαμφισβήτητα. Κι όμως, αυτό δεν αποτυπώνεται στις προτιμήσεις των υποψηφίων. Ειδικά στην Κρήτη, το πολύ υψηλό κόστος στέγασης αποτελεί ασφαλώς έναν πρόσθετο αποτρεπτικό παράγοντα, αλλά από μόνο του δεν μπορεί να εξηγήσει γιατί ένα τόσο ισχυρό ακαδημαϊκά Τμήμα προσελκύει τόσο λίγους φοιτητές.

Πιστεύω ότι οι μαθητές σήμερα δεν επιλέγουν μόνο το επιστημονικό αντικείμενο που αγαπούν. Επιλέγουν επίσης το κύρος του τίτλου, τα επαγγελματικά δικαιώματα, την αναγνωρισιμότητα του πτυχίου και, κυρίως, τις προοπτικές απασχόλησης.

Και εδώ, κατά τη γνώμη μου, υστερούμε ως κοινότητα. Όχι στην ποιότητα των σπουδών μας – αυτή είναι εξαιρετικά υψηλή – αλλά στην εξωστρέφεια. Δεν έχουμε επικοινωνήσει αποτελεσματικά τι σημαίνει να είναι κάποιος Φυσικός το 2026. Δεν έχουμε αναδείξει όσο θα έπρεπε ότι ένας απόφοιτος Φυσικής μπορεί να εργαστεί στην τεχνητή νοημοσύνη, στο περιβαλλον, στην εκπαιδευση, στις κβαντικές τεχνολογίες, στην ενέργεια, στη φωτονική, στην αεροδιαστημική, στην ιατρική φυσική, στην ανάλυση δεδομένων, στη βιομηχανία και φυσικά στην έρευνα. Δυστυχώς, σε αρκετές από αυτές τις διαδρομές στην Ελλάδα, οι αμοιβές εξακολουθούν να μην αντανακλούν την αξία και τη δυσκολία των σπουδών.

Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη εξωστρέφεια ως κλαδος, στενότερη σύνδεση με την αγορά εργασίας και μια οργανωμένη προβολή του επαγγέλματος. Ένα ισχυρό επαγγελματικό πλαίσιο ή μια επιμελητηριακή εκπροσώπηση (ΝΠΔΔ) θα μπορούσε να ενισχύσει ακόμη περισσότερο την αναγνωρισιμότητα και το κύρος του πτυχίου του Φυσικού. Αξίζει, μάλιστα, να δούμε τι έκανε η ΣΕΜΦΕ από το 2018 και μετά και πώς κατάφερε να ισχυροποιήσει ακόμη περισσότερο την εικόνα της.

Ας μην ξεχνάμε και κάτι ακόμη. Ο επαγγελματικός προσανατολισμός των περισσότερων μαθητών γίνεται στην πράξη μέσα στα φροντιστήρια. Εκεί οι μαθητές και οι γονείς τους συζητούν για το μηχανογραφικό και ζητούν συμβουλές. Τα τελευταία χρόνια – ας με διορθώσουν οι συνάδελφοι αν κάνω λάθος – πολλοί καθηγητές προσανατολίζουν τους πολύ καλούς μαθητές προς το ΣΕΜΦΕ, επειδή προσφέρει μια πιο ξεκάθαρη επαγγελματική διαδρομή, integrated Master και ισχυρή θεσμική αναγνώριση.

Η Φυσική δεν χρειάζεται χαμηλότερες απαιτήσεις, ούτε ευκολότερες εξετάσεις, ούτε απαραίτητα χαμηλότερη ΕΒΕ. Αυτό που χρειάζεται, κατά την ταπεινή μου άποψη, είναι να αναδείξουμε πολύ περισσότερο το υψηλό κύρος των Τμημάτων Φυσικής, την πραγματική αξία του πτυχίου του Φυσικού και τις τεράστιες επαγγελματικες δυνατότητες που προσφέρει εκτος της εκπαιδευσης- που δεν δινει θεσεις εργασιας πια. Η υψηλη ποιότητα υπάρχει. Η επιστημονική αριστεία υπάρχει. Αυτό που λείπει είναι να τις επικοινωνήσουμε με τρόπο που να εμπνέει τους νέους να επιλέξουν συνειδητά μία από τις σημαντικότερες επιστήμες του 21ου αιώνα.